Çankırı Evleri

Çankırı Evleri

Çankırı Tarihi

  • Çankırı tarihi bazı bölgelerde yapılan arkeolojik çalışmalardan anlaşıldığı ve çoğu orta Anadolu illerinde olduğu gibi Etilerle başlamıştır.

  • Zaman içerisinde Çankırı da Frigyalılar Lidyalılar Persler Makedonyalılar ve Bizanslılar hüküm sürmüştür.

  • 1071 Malazgirt Savaşından sonra 1084 yılında Oğuz Türklerinden Karatekin Bey bölgeyi zaptedmiş ve o tarihten bugüne kadar bölge Türklerin elinde kalmıştır.

  • Kurtuluş savaşı yıllarında Anadolu da düşman işgalinden uzak kalmakla bazı şehirlerimiz gibi yakılıp yıkılmak talihsizliğine uğramamıştır.

  • Çankırı bin senelik Anadolu Türk şehri olmasının izlerini hala taşımaktadır.

  • Çok olmamakla beraber günümüze ulaşan belli başlı tarihi eserleri yanında evleri ile de Anadolu Türk kültür ve yaşayışını bizlere aksettirecek özelliklere sahiptir.

Çankırı

  • Çankırı ili coğrafi bakımdan İç Anadolu bölgesinin kuzey kısmında yer alır

  • İl merkezi Kızılırmağın kolları olan acı ve tatlı çayın kesiştiği noktada kurulmuştur.

  • Şehir eskiden bir tepenin yamacında sadece bir kale şehri iken bugün tatlı çayın içi ucuna serpilmiş durumdadır.

  • Sırtını kaleye vermiş gibi görünen eski mahallelerden sonra şehir güneye doğru genişleyerek yeni iskan sahaları meydana gelmiştir.

  • Çankırı şehrinin eski kısmı denizden 900 metre yükseklikte bulunan Karatekin tepesinin güney ve batı yamacındaki meyilli bir arazide kurulmuştur.

  • Yakın zamanda Çankırı belediyesi ve valiliği tarafından yaptırılan restorasyon çalışmalarıyla bir kısmının yenilendiği bir kısmının harap vaziyette bulunduğu bu mahalleler şehrin bu kısmında yer almaktadırlar.

  • Bunlardan Sarıbaba ve Karataş mahalleleri (uzunyol bölgesi) tarihi atmosferi muhafaza eden belli başlı mahallelerdir.

Çankırı Evleri

  • Çankırıda toplam 97 adet ev Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları Yüksek Kurulu’nca tescil edilerek koruma altına alınmıştır.

  • Eski Çankırı evleri çok az farklılıklarla Türk Evi’nin bütün özelliklerini göstermektedir.

  • Bazı bölgelerde olduğu gibi zengin bir çeşitlilik sergi­lememektedir.

  • Bunu, özellikle ekonomik yapısına bağlamak mümkündür.

  • Bölgenin jeolojik yapısı da bu konuda etkili olmuş olabilir.

  • Mecvud olan en erken örneklerin tarihi kesin olmamakla beraber 18. ve 19. yüzyıl olarak tahmin edilmektedir.

  • Bu tarihlenme yapılırken halen içinde oturanların ifadeleri ile yapılarda kullanılan malzeme ve teknik göz önünde tutulmuştur.

  • Ancak günümüzde hiç bir değişikliğe uğramamış olanını bulmak mümkün değildir.

  • Eski Çankırı evlerinde inşaat malzemesi hafif tutulmuş, şekilciliğe ve simetriye özen gösterilmemiştir.

  • İhtiyaca cevap vermesi kullanışlı olması her zaman ön planda tutulmuştur.

  • Bu evler ahşap, kerpiç ve bağdadi tekniği ile inşa edilmişlerdir.

  • Evi avluya yada bahçeye bağlayarak sokaktan ayrı bir ferahlık oluşturma fikri Çankırı ev mimarisinde de kendi göstermektedir.

  • Evlerde bulunan çıkma ve saçaklar sokağı koruyucu ve gölge verici fonksiyonlarını devam ettirmektedirler.

  • Çankırı Evleri genelde iki katlıdır.

  • Birinci kat ara kattır ve kışlık olarak kullanılmak­tadır.

  • Burası günlük hayatın geçtiği yerdir.

  • Plan yapılırken de buna dikkat edilmiş olup sade ve kullanışlıdır.

  • Yemek yapma, yeme ve oturma için düşünülmüştür.

  • İkinci katlar ise manzaralı ve gösterişlidir.

  • Bu katlar daha çok yazın ve misafir için kullanılmaktadır.

  • İkinci katlarda her evin bir “Başoda”sı vardır.

  • Bu odalar diğerlerine göre daha geniş ve ahşap işleme tekniğinin güzel örneklerini sergiler.

  • Başodalarda şahniş adı verilen yükseltiler bulunmakta olup bunlar, birinci katın üzerine çıkma yapılarak oluşturul­muştur.

  •  Başodaların tavanları göbekli ve çoğunlukla kök boya kullanılarak bezenmiştir.

  • Odalarda oturmak için sedirler veya makat denilen tahta sedirler yapılmıştır.

  • Her odada yüklük adı verilen tahta dolaplar vardır.

  • Bu dolaplardan bir tanesi gusülhane olarak kullanılmaktadır.

  • Odanın en önemli yeri ocaklığıdır.

  • Ocaklıklar, yörede çokça bulunan alçıdan yapılmıştır.

  • Kenarlarında lamba veya mum koymak için şinanay adı verilen yerler yapılmıştır.

  • Dolapların kenarlarında ise terece denilen ahşaptan küçük gözler bulunmaktadır.

  • Evlerin su basmanı ekseriya kesme taştandır.

  • Duvarlar ise ahşap çatkı arası kerpiç dolgu olarak yapılmıştır.

  • Yörede buna “yeydene” denilmektedir.

  • Duvar yüzeyleri, yörede çokça bulunan alçı ve toprak, kireç karışımı ile sıvanmıştır.

  • İkinci katlar sokağa yada avluya çıkma yapılarak genişletilmiştir.

  • Çankırı’da evler genelde arsanın şekline göre biçimlenmiştir.

  • Cepheler güneye bakmakta olup kuzey yönleri sağırdır.

  • Yamaçlara doğru sıralanan evler birbirlerinin manzarasını kapatmamaktadır.

  • Her evin avlusunda ağaç bulunduğu için tabiatla içice bir hayat söz konusudur.

  • Çatılar, mahallinde imal edilen oluklu kiremitlerle kaplıdır.

  • Çok sayıda pencere açmaktan çekinilmiştir.

  • Bunun sebebi ise yörede uzun ve sert geçen kışlar olmalıdır.

  • Evlerin en eski örnekleri açık sofalıdır.

  • Daha sonraları orta sofalı yapılmaya başlanmış, özellikle birinci katta olan orta sofaların güney cepheleri kapatılarak kapalı sofalar meydana getirilmiştir.

  • Cumhuriyet Döneminde yapılan evlerde kışlık ara katlar ikinci katın özelliklerini taşımaya başlamıştır.

  • İnşaatlarda çevre köylerden getirilen ahşap malzemeler belli oranlarda kullanılmıştır.

  • Evler, mahalli ustalar veya bizzat ev sahibi tarafından inşa edilmiştir.

  • Çankırı’nın jeolojik konumundan kaynaklanan arsa sıkıntısı sebebiyle evler adeta birbirine kenetlenmiştir.

  • Birinci derecede deprem kuşağı olması, bu tür bir mecburiyet doğurmuştur.

  • Avlu kapıları çift kanatlı olup çatal kapı olarak isimlendirilir.

  • Kapı tokmakları kendine özgü ve yerli ustalarca imal edilmiştir.

  • Ev sahibinin mesleğine göre farklılıklar arz etmekte­dir.

  • Kapıların arkasında bulunan küçük çanlar, kapıların açılmasıyla birlikte çalarak ev sakinlerini haberdar etmektedir.

  • Eski Çankırı Evlerinin en önemli örnekleri Ömer Beyler Konağı Coşkarlar Evi ve Yaran Evi’dir.

Sohbet Odaları

  • Eski Çankırı Evlerinde en bariz görülen özelliklerden biri de evlerin bir odasının sohbet odası olarak ayrılmasıdır.

  • Bina yapımında en fazla özen bu odaya gösterilir.

  • Evin geniş aydınlık ve misafirin en rahat ulaşabileceği bir tarafında olmasına özen gösterilir.

  • Sohbet odalarının fonksiyonu hakkında fikir edinebilmek için Çankırı folklöründe sohbet toplantılarının yerini belirtmek faydalı olur.

  • Sohbet Çankırı esnaf teşkilatında gençlere milli terbiye vermek öğretmek gayesiyle yapılan disiplinli ve eğlenceli bir toplantıdır.

  • Sohbet odalarını sohbet günleri ayrıca süslemek adet olmuştur.

  • Yerler halılarla ducvarlar pencereler sedirler zengin işlemeli kadife örtüler peşkir yağlık ve çevrelerle kaplanarak daha süslü ve gösterişli bir hale getirilir.

  • Varlıklı kişilerin yaptırdıkları evlerde mutlaka bir sohbet odası bulunmakta ve dekorasyonunun uygun şekilde yaptırılması bir adet şeklini almıştır.